versie: 16-04-2014 - redacteur: Bart FM Droog
Biografie | Dichtbundels |Bloemlezingen | Google | Bronnen

---

Inge Lievaart Geboren te: Oosterend (Texel), 14-04-1917 Gestorven te: Scheveningen, 15-10-2012 Volledige naam: Ingetje Geertje Lievaart Naamsvarianten: I.G. Lievaart Pseudoniemen: Anna Terweel Foto: Inge Lievaart Bron: Vloedlijn, 1954

Dichter, jeugdboekenschrijver en bloemlezer. Haar bundel Gekozen (1977), haar kinderversjesboek Wipwapwolletje (1970) en haar Nieuwe kinder-gebeden (1976) werden vaak herdrukt. Ze was 'betrokken' lid van de Scheve-ningse protestantse wijkgemeente Bethelkerk. Redactiesecretaris van het tijdschrift Ontmoeting (1952-1959).

In 2007 werd Inge Lievaart door Enny de Bruijn voor het Reformatisch Dagblad¹ geïnterviewd. Een verkorte versie van dat interview staat hier afgedrukt.

Interview

Inge Lievaart groeide op in een gereformeerd gezin, als de oudste van vijf kinderen. "Vader was hoofd van de School met de Bijbel - voor een armzalig loontje, want het was in de tijd dat het bijzonder onderwijs nog niet gelijkgeschakeld was. Mijn ouders hadden God lief, dat was écht, dat voelde je. Zelfs als heel klein kind kreeg je daar iets van mee."

Al heel vroeg was ze geïnspireerd door bijbelse teksten: "Dat kan gebeuren, dat een tekst je ineens heel persoonlijk raakt. Zo lang ik die stem uit de Schriften hoor, houd ik het bij die persoonlijke God: Hij spreekt ons aan en verlangt naar ons antwoord."

Circa 1933 verhuisde het gezin Lievaart naar Scheveningen. Haar moeder stierf toen ze negentien was. Inge kreeg de zorg over het huishouden. Lievaart: ''Dat was een tijd waarin verschillende perspectieven op het leven verdwenen - ik was al jong verliefd, maar dat liep op niets uit, en nadat moeder gestorven was had ik ineens een taak waaraan ik jarenlang de handen vol had. In die tijd begon ik met dichten. Mijn zus en ik hadden ons verblijf in een van de bovenkamertjes, tweehoog. Zij is achtenhalf jaar jonger dan ik, en ze hield zich koest als het nodig was. Als ik zat te dichten, of in de vensterbank naar de nachtegalen zat te luisteren."

Haar schoolopleiding bleef beperkt tot de lagere school en twee jaar mulo. Lievaart: "Later bezocht ik wél met mijn vader lezingen over de wijsbegeerte der wetsidee, en dat leidde er weer toe dat ik twaalf jaar lang de privécolleges van prof. Mekkes heb gevolgd - heel goed om het denken te scherpen, om allerlei levensbeschouwelijke elementen in de poëzie te leren onderscheiden." 

Tijdens de Tweede Wereldoorlog debuteerde Inge Lievaart met de clandestiene uitgave Biecht van een christen aan zijn volk (1944), een deeltje van de serie 'In signo piscium', waarvan de opbrengst voor onderduikers bestemd was. De man achter die serie was Klaas Heeroma, de protestantse dichter en hoogleraar die in de wereld van de christelijke literatuur een gezaghebbende positie innam. "Hij kwam vaker bij ons langs tijdens de oorlog, op de fiets, met zijn gedichten de christelijke gemeenschap ondersteunend. Ik wist van niets toen hij ineens een stapeltje van mijn debuut meebracht: illegaal, en onder het pseudoniem Anna Terweel."

Na de oorlog wisten Dingeman van der Stoep (redacteur en later directeur van uitgeverij Bosch & Keuning, 1906-1997), P.J. Risseeuw (een van de stuwende krachten in het protestantse literaire circuit, 1901-1968) en C. Rijnsdorp (1894-1982) haar te bewegen om mee te werken aan het tijdschrift Ontmoeting.

Lievaart: "Zeven jaar ben ik secretaresse van het tijdschrift Ontmoeting geweest. Dat was voor mij een geschikte ingang bij allerlei auteurs, een goede leerschool ook: ik moest ineens oordelen over de poëzie van anderen, en daar leer je veel van. Toch zou ik niet weten wie mij nu écht beïnvloed heeft. Ik las veel, ook de Vijftigers, en daar reageerde ik dan weer op. Maar op mijn eigen manier."

Als dichter ben ik behoorlijk eigenwijs geweest, denk ik. Ik weet nog dat Piet Risseeuw eens tegen me zei: "Inge, ga toch eens wat eenvoudiger schrijven!" Hij wilde dat ik meer voor de gemeente zou dichten. Maar ik zei: "Meneer Risseeuw -ik bleef meneer zeggen, zo lagen de verhoudingen-, daar ben ik niet aan toe." Het kon niet, ik moest eerst zodanig rijpen dat ik me één met de gemeente kon voelen, ik moest eerst mijn talent nog stemmen, mijn eigen geluid vinden. Maar later zijn ze royaal ontstaan, die gedichten van mijn 'wij-stem'."

Haar vroege gedichten beschrijft ze achteraf als "wel wat retorisch." Onder meer door het lezen van de Vijftigers is ze daar los van gekomen. "Ik leerde de woorden en beelden die zich zo gemakkelijk aandienen te wantrouwen en mijn verbeelding haar gang te laten gaan. Dat heb ik moeten leren: naar het vers luisteren, me afvragen hoe het wil worden, me voegen naar wat de beweging in me wil. Dan kan het vers ook anderen bewegen."

De contacten met andere christelijke auteurs hebben veel voor Inge Lievaart betekend. "In mijn tijd bij Ontmoeting organiseerden we de Pinkster-conferenties in Woudschoten. Ik moest dan de kamers verdelen en de centjes innen - ik was al doodmoe voor het begon. Maar na een paar jaar hadden Rijnsdorp, Risseeuw en Van der Stoep geen zin meer ''om literaire catechisatie te geven", zoals ze dat uitdrukten. Het hielp niet, er ontstond geen bezielende gemeenschap die de christelijke literatuur kon dragen in wederzijdse beademing. Ik miste de conferenties wel, met verschillende auteurs had ik een goede relatie opgebouwd, met Koos van Doorne, met Jacoba Vreugdenhil en zo veel anderen die inmiddels zijn overleden. Zonder dat vaste verband werd het onderlinge contact helaas zwakker."

Lievaart: "Ik heb ook wel contact met de jongere christenauteurs, ben nog altijd lid van het Schrijverskontakt, maar iedere generatie staat toch eigenlijk weer op zichzelf. Ik heb het gevoel dat ze mij 'voorbij' vinden. In de aanloop naar het Liedboek 2000 heb ik bijvoorbeeld een tekst opgestuurd, maar nee, zei de secretaresse, we hebben liever werk van jongeren. Ook in het verleden ben ik trouwens wel tussen wal en schip gevallen, doordat ik een vrouw was. Het huidige Liedboek, zoals het er nu ligt, is alleen maar door mannen gemaakt - daar ben ik wel jaloers op geweest, daar had ik bij willen zijn. Maar in Rijnsdorps ogen ben ik vermoedelijk altijd "dat meisje dat ook gedichten schreef" gebleven."

Inge Lievaart zorgde voor haar vader tot zijn dood: "Vader en ik hebben het bijna veertig jaar heel goed gehad, samen." Daarna moest ze -op haar 57ste- voor het eerst een baan zoeken. Ze kwam op de redactie van het tijdschrift Woord en Dienst terecht bij uitgeverij Boekencentrum, tot ze een paar jaar later vanwege gezondheidsredenen met dat werk moest stoppen.

Dat ze nooit getrouwd is, heeft ze vroeger wel betreurd, nu niet meer. "Maar ik weet wat het is om lief te hebben - dat had ik wel jammer gevonden, als ik dat gevoel nooit had gekend. Later kreeg ik alsnog de kans om te trouwen, maar toen kon ik niet meer genoeg naar die ander toegroeien. Ik verlangde naar geestverwantschap, naar iemand die op dezelfde manier kon denken als ik. Eigenlijk was ik getrouwd met de poëzie."

Bronnen:
¹ Reformatorisch Dagblad, 06-06-2007: http://www.refdag.nl/boeken/water_in_het_versteende_1_216332
Met dank aan: Enny de Bruijn; http://ennydebruijn.nl/

naar boven

---

Dichtbundels:

Afkortingen: KBr en KBDH - Koninklijke Bibliotheek Brussel resp. Den Haag; LR - Lectuur Repertorium; PCG en PCNL - Poëziecentrum Gent resp. Nederland; s.n. / s.l. / s.a. - sine nomine / loco / anno = zonder naam [van uitgeverij] / plaatsnaam / jaartal.

Brief van een christen aan zijn volk. [onder ps. Anna Terweel]. In signo piscium-reeks [nr. 2]. [K. Heeroma], [Oegstgeest], 1944. Opl. van 250 genummerde ex., I-XXV, 26-250. Met vignet door Jan Th. Giesen.

De cirkel gebroken. Bosch & Keuning, Baarn, [1947]. Omvang: 47 p.

Met de voelhoorn verwachting. Kok, Kampen, 1961. Omvang: 35 p.

Dialogisch. Callenbach, Nijkerk, [ca. 1968]. Omvang: 37 p.

Anno Domini. Gedichten en liedteksten voor de christelijke feesten. Boekencentrum, 's-Gravenhage, 1975. Omvang: 88 p. 2de druk 1978. Bloemlezing van eerder versch. gedichten.

Gekozen. [Ill. Kees de Bruine ... et al.]. Boekencentrum, 's-Gravenhage, 1977. Omvang: 39 p. fl. 9.90. 2de druk 1978. fl. 10,50. 3de druk 1982. 4de druk 1986.

naar boven

Van A tot O. Seismogram. Bosch & Keuning,  Baarn, 1980. Omvang: 53 p.

Een werkplaats van leven. Keuze naar thema uit enkele eer verschenen dichtbundels. Bosch & Keuning, Baarn, 1981. Omvang: 55 p.

Bodemwater. Boekencentrum, 's-Gravenhage, 1982. Omvang: 36 p. f. 9.90.

Wit in de blinksloot. Miniaturen. Haagse cahiers nr.14. De Oude Degel,  Eemnes, 1982. Omvang: 22 p. Opl. van 125 genummerde ex.

Hoor hoe ongehoord. Boekencentrum, 's-Gravenhage, 1982.  Omvang: 63 p. f. 11.90.

Een levend tegenover. Boekencentrum, 's-Gravenhage, 1984. Omvang: 40 p.

Naseizoen. Boekencentrum, 's-Gravenhage, 1985. Omvang: 47 p.

Binnen klein bestek. Gedichten. De Beuk, Amsterdam, 1986. Omvang: 71 p.

Een spoor dat vervloeit. Gedichten. De Beuk, Amsterdam, 1988. Omvang: 53 p.

Ribbels in het zand. Gedichten. De Beuk, Amsterdam, 1989. Omvang: 104 p.

naar boven

Een stem van heel dichtbij. Gedichten voor de christelijke vierdagen. Boekencentrum, 's-Gravenhage, 1990. Omvang: 56 p.

Wit op wit. Haikoe en senrioe. Parasol-reeks nr. 2. Sintjoris, Sint-Denijs-Westrem,  1992. Omvang: 30 p.

Elke dag heden. Gedichten. Kok, Kampen, 1994. Omvang: 103 p.

Terug in de tijd. Gedichten. De Beuk, Amsterdam, [1994]. Omvang: 39 p.

Een kring in stil water. Haiku en senryu. Kok, Kampen, 1994. Omvang: 92 p.

Zien hoe het spiegelt. Tanka. Kok, Kampen, 1998. Omvang: 48 p.

Verzamelde gedichten. Deel 1. De Groot Goudriaan, Kampen, 2000. Omvang 495 p.

Verzamelde gedichten. Deel. 2. Gedichten voor de christelijke gedenk- en vierdagen. Groot Goudriaan, Kampen, 2000. Omvang: 202 p.

Toen werd het morgen midden in de nacht. Gedichten over Passie en Pasen. Kok, Kampen, 2005. 40 p. [Gedeeltelijk eerder verschenen in: Verzamelde gedichten, 2000]. 2de druk 2010.

naar boven

Een kind met de ogen van God. Gedichten over Advent en Kerst. Kok, Kampen, 2005. Omvang: 39 p. Gedeeltelijk eerder verschenen in: Verzamelde gedichten, 2000.

Tot al het harde zacht is. Gedichten. Kok, Kampen,  [2006]. Omvang: 48 p.
Bespreking (jan. 2007) op Chroom Digitaal 2000 door Henk van Loenen.
http://www.chroom.net/lievaart/il06.htm

De binnenkant van het zien. Haiku. Kok, Kampen, 2007. Omvang: 110 p.
Bespreking (dec. 2007) op Chroom Digitaal 2000 door Alfred Valstar.
http://www.chroom.net/lievaart/il07.htm

De adem van God. Gedichten voor Hemelvaart en Pinksteren. Kok,  Kampen, 2008. Omvang: 39 p.

De toekomst is al gaande. Gedichten over de komst van Christus en zijn vrederijk. Kok, Kampen, 2009. Omvang: 40 p.

naar boven

---

Poëzie, gebeden en/of liedjes voor kinderen

Toen de aalbessen rijp werden. Geïllustreerd door W.G. van de Hulst Jr. G.F. Callenbach, Nijkerk, [1946]. Omvang: 75 p.

Wip wap wolletje. [Door] Inge Lievaart en Sander van Marion. [Omslag Tiny van Asselt]. G.F. Callenbach, Nijkerk, [1968]. Omvang: 54 p. Met notenschrift.
Ondertitel op omslag: kleuterversjes. 3de druk 1976. 4de druk [1979].

Zing er van... : liedjes voor het jonge kind bij het oude boek. Tekst Inge Lievaart; muziek Sander van Marion. Bosch & Keuning, Baarn, 1973. Omvang: 63 p. 2de druk bij Callenbach, Nijkerk, 1983. 3de druk 1984.

Nieuwe kindergebeden. Zomer & Keuning, Wageningen, 1976.  Omvang: 64 p. f. 9.90. Gebedenboek. 2de druk 1978. f. 10,25. 3de druk 1981. Nieuwe uitgave 1993. 2de 1997. 3de druk 2003. 4de druk 2009.

Fifafaldera. Door Inge Lievaart en Sander van Marion. Callenbach, Nijkerk, 1979. Omvang: 84 p. 2e, uitgebr. dr. 1ste druk ? Kinderversjes.

Wip wap faldera. 80 liedjes voor de basisschool. Door Inge Lievaart en Sander van Marion. Callenbach, Nijkerk, [1989]. Omvang: 118 p. Samengest. uit: Wip wap wolletje. - 4e dr., en Fifafaldera. - 3e dr.

naar boven

---

Bloemlezingen:

Door Inge Lievaart (mede-)samengestelde bloemlezingen

Het schepnet. Rijmen en gedichten om te lezen en voor te dragen. Eerste bundel. Samenstelling Inge Lievaart. Medewerker W.H. Wielenga-Quelle. Kok, Kampen, 1958. Omvang 64 p. 2de druk 196?.

Het schepnet. Rijmen en gedichten om te lezen en voor te dragen. Tweede bundel. Samenstelling Inge Lievaart. Medewerker W.H. Wielenga-Quelle. Kok, Kampen, 1958. Omvang 87 p. 2de druk 1958.

Het schepnet. Rijmen en gedichten om te lezen en voor te dragen. Derde bundel. Bij elkaar gevist door Inge Lievaart [en] Miep Wielenga-Quelle. J.H. Kok N.V., Kampen, 1960. Omvang 88 p.

De vrouw over de vrouw. Gedichten bijeengebracht door Inge Lievaart. Uitgeversmaatschappij J.H. Kok, Kampen, 1974. Omvang 96 p.

Over en weer. Samengest. onder red. van Henk van der Ent, Inge Lievaart, Hans Werkman. Schrijverskontakt-boek met verhalen, gedichten, een essay, een hoorspel. Kok/Boekencentrum, Kampen/'s-Gravenhage, 1977. Omvang: 132 p. Uitg. in samenw. met het Schrijverskontakt.

Het leven en de dood - de dood en het leven. Gedichten. Bijeengebr. door Inge Lievaart. Zomer & Keuning, Ede, 1980. Omvang: 63 p. f. 12.50.

naar boven

Poëzie van Inge Lievaart is o.a. in deze bloemlezingen aangetroffen. De complete titels, namen van samenstellers etc. zullen t.z.t. op de desbetreffende jaarlijsten te traceren zijn.

Vloedlijn. Bosch & Keuning N.V., Baarn, 1954.
"Kom haastig!" Kok, Kampen, 1957.

naar boven

Het klein heelal. Meulenhoff, Amsterdam, 1960 (2de herz. druk).
Het schepnet. Derde bundel. Kok, Kampen, 1960.
Spiegel van de Nederlands poëzie 4. De hedendaagse dichters. Meulenhoff, Amsterdam, 1968.
Dichters omnibus. Zestiende bloemlezing. [Esso], [Den Haag], 1970 [=1969].

De vrouw over de vrouw. Kok, Kampen, 1974.
Waar praten jullie zo druk over? Kok, Kampen, 1974.
Gedichten tegen de oorlog. Kok, Kampen, 1977.
Zeg ons, wanneer dat zal gebeuren. Kok, Kampen, [1977].
Gedichten over de ouderdom. Kok, Kampen, 1978.

Geloven in Gedichten. Boekencentrum, 's-Gravenhage, 1980.
Het leven en de dood - De dood en het leven. Zomer & Keuning, Ede, 1980.
Kerstfeest vieren. Boekencentrum, 's-Gravenhage, [1981].
Dit maakt ons ademloos bij haar geluid. Sijthoff, Amsterdam, 1986.
Mijn naaste naaste. An Dekker, Amsterdam, 1987.
Vertrouwen in gedichten. Boekencentrum, 's-Gravenhage, 1987.

naar boven

Vaarwater. Kok, Kampen, 1993.
De mooiste gedichten over verzet en bevrijding. Kok, Kampen, 1994.
Het evangelie volgens dichters. Lannoo/Atlas, Tielt/Amsterdam, 1999.

Geur van honing en jonge melk. Kwadraat, Utrecht, 2000.
De stad in gedichten. Uitgeverij 521, Amsterdam, 2003.
Komrij's Nederlandse poëzie van de 19de t/m de 21ste eeuw in 2000 en enige gedichten. Bert Bakker, Amsterdam, 2004.
Brandaan van de christelijke poëzie. Brandaan, Barneveld, 2008.

naar boven

---

Bronnen

DBNL: Inge Lievaart
Henri Floor: Inge Lievaart
http://www.henri-floor.com/het-hoge-licht/ingelievaart.htm
Lectuur-Repertorium. Deel 2. A.S.K.B., Vlaamsche Boekcentrale/Nederland's Boekhuis, Antwerpen/Tilburg, 1953.
Lectuur Repertorium 1952-1966. Deel 2. A.S.K.B./Nederland's Boekhuis, Antwerpen/Tilburg, 1969.
Lectuur Repertorium 1967-1978. Deel 2. Nederlands Bibliotheek en Lektuur Centrum/Katholiek Centrum voor Lectuurinformatie en Bibliotheekvoorziening, Den Haag/Antwerpen, 1981.

Boeken en brieven van, over en/of aan Inge Lievaart bevinden zich in:
British Library, Londen
Koninklijke Bibliotheek, Brussel
Koninklijke Bibliotheek, Den Haag
Letterkundig Museum, Den Haag
Poëziecentrum Gent
Poëziecentrum Nederland

naar boven

deze pagina is mede mogelijk gemaakt door:
Vrienden van de Nederlandse Poëzie Encyclopedie