Alfred Haighton - Nederlandse Poëzie Encyclopedie

versie: 28-10-2015 - medewerker: Willem Huberts
Biografie | Dichtbundel |Bloemlezingen | Google | Bronnen

Alfred A. Haighton

Geboren te:
Rotterdam, 26-10-1896
Gestorven te:
Beekbergen, 13-04-1943
Volledige naam:
Coenraad Alfred Augustus Haighton
Naamsvarianten:
C.A.A. Haighton;
A. Haighton; Alfred Haighton
Pseudoniem:
T.O. Eky

Foto: Alfred Haighton, circa 1926

Essayist, dichter, prozaïst en politiek activist.

Zoon van Johannes Gerard Haighton (ca. 1873-1919) en Louise Mathilda de Haas (ca. 1869-?) Zijn ouders scheidden in 1915. Hij was viermaal gehuwd, met achtereenvolgens Maria Gerhardina Reintjes (1895-?), op 26-01-1923 en gescheiden op 21-03-1930; op 24-06-1930 met Johanna Hermina van Nooten (ca. 1910-1935); op 06-11-1937 met Berta Speigl (ca. 1914-1941) en op 23-01-1942 met Adéla Maria Boode (1915-2003). Deze huwelijken bleven kinderloos.

Alfred Haighton staat bekend als de 'financier van het fascisme'. Hij was een zeer vermogend man zonder wie het Nederlandse fascisme niet naar buiten had kunnen treden op de manier waarop het dat gedaan heeft. Hij was de oudste zoon van de oprichter van Lotisico.¹

De enorme opbrengsten van dit bedrijf stelden Haighton in staat om als financieel onafhankelijk man een leven te leiden waarin hij onbekommerd zijn liefhebberijen (reizen, literatuur en politiek) kon uitoefenen. Dat hij zich ook met andere zaken dan deze drie hobby's bezighield, blijkt uit de octrooiaanvraag die hij in 1942 indiende voor een door hem uitgevonden spoeldoos voor rolfilms. De aanvraag werd in een aantal Europese landen verleend.²

Hij schreef proza en poëzie en promoveerde tijdens een van zijn vele buitenlandse reizen in 1926 tot doctor in de filosofie op een proefschrift over Schopenhauer. Zijn dissertatie heeft niemand ooit gezien en van de universiteit in Los Angeles waaraan hij promoveerde had niemand in Nederland ooit gehoord. Toen men hem ernaar vroeg zei Haighton dat de universiteitsarchieven bij een brand verloren waren gegaan. Het deed zijn geloofwaardigheid geen goed.³

Hij debuteerde als dichter in januari 1917, toen Het Getij een sonnet van zijn hand publiceerde. In datzelfde jaar trad hij toe tot de redactie van het tijdschrift, nadat hij had toegezegd de financiering ervan voor zijn rekening te willen nemen. Na één jaar stapte hij uit de redactie van Het Getij. In de jaren daarna nam De Nieuwe Gids, destijds verworden tot een eenmansonderneming van Willem Kloos, enkele malen poëzie van Haighton op. In 1926 zag zijn eerste en enige dichtbundel het licht, Verzen geheten. De bundel bevatte een selectie uit de gedichten die hij tot dat moment had geschreven en het bevatte een opmerkelijk hagiografische opdracht aan Willem Kloos: 'den groten Dichter, den nobelen Mensch, den vereerden Meester'. Na dat jaar heeft Haighton, voor zover bekend, geen poëzie meer geschreven.

In 1938 financierde Haighton De Nieuwe Gids en trad hij toe tot de redactie. Uit protest weigerden vervolgens 28 auteurs nog langer aan het blad mee te werken. Van dit blad werd Haighton hoofdredacteur.

Achtereenvolgens was Haighton oprichter, financier en lid van de Centrale Raad van het Verbond van Actualisten (1922/1923; in december 1922 begonnen de voorbereidende besprekingen tussen de betrokkenen, onder meer Haighton, Hugo Sinclair de Rochemont en dr. K.H.E. de Jong, en in januari 1923 werd het VvA uiteindelijk opgericht⁴), financier van 'De Bezem' (1928), van de NSNAP (1932), van Zwart Front/Nationaal Front (1935), van de NSNAP‑Kruyt (1940) en van de NSNAP‑Van Rappard (1941). En dat is vermoedelijk geen complete lijst. In 1933 bekeerde Haighton zich tot het antisemitisme, dat vanaf die tijd de kern van zijn politieke 'overtuiging' vormde.

Hij heeft in de geschiedenis van het vroege Nederlandse fascisme niet slechts met zijn geld, maar ook met zijn manipulatieve, twistzieke en achterdochtige karakter een grote en overwegend negatieve rol gespeeld: wat hij door zijn geld opbouwde, brak hij later weer af door zijn gedrag. Hij bezat een sociaal minderwaardigheidscomplex; ondanks zijn rijkdom werd hij niet door de 'high society' geaccepteerd, wat hem zeer speet. Ook speelde in zijn gedrag vermoedelijke een gevoel van lichamelijke inferioriteit een rol: hij was als jongeling mank geworden. Het feit dat de manke Haighton drie huwelijken sloot met eenbenige vrouwen vormt vermoedelijk interessant voer voor psychologen.

Hij overleed op 46-jarige leeftijd aan een natuurlijke dood. Op zaterdag 17 april 1943 is hij te Beekbergen begraven.

Noten

De informatie in deze biografische schets is hoofdzakelijk ontleend aan G.J.G. de Gier, Alfred Haighton: financier van het fascisme (1988) en uit http://resources.huygens.knaw.nl/bwn1880‑ 2000/lemmata/bwn1/haighton (geraadpleegd september 2014).
¹ Voluit: 'Eerste Nederlandsche Maatschappij tot Verzekering van Risico in Loterijen', een Nederlands bedrijf, opgericht in Amsterdam op 9 juli 1902 door Johannes Gerard Haighton. Lotisico bracht een verzekeringspolis op de markt waarmee men zich kon indekken tegen het risico op verlies dat gelopen wordt tijdens het meespelen aan een loterij.
² Archief Zwart Front, BHIC-234, inv. nr. 3029.
³ Soms werd hij door zijn politieke tegenstanders (en dat waren er vele) daarom smalend 'doctor californicus' genoemd.
4 J.L. van der Pauw, ‘De actualisten: de kinderjaren van het georganiseerde fascisme in Nederland 1923-1924’, Amsterdam 1987, p. 16-19

naar boven

Over Alfred Haighton

J. de Vries. Inventaris van de archieven van: Zwart Front 1934-1940, Nationaal Front 1940-1941, Arnold Meijer 1905-1965, Alfred Haighton 1896-1942. 3 delen. Eerste stuk: Inleiding, inventarissen van de archieven van Zwart Front en Nationaal Front. 1977. Tweede stuk: Inventarissen van de archieven van Arnold Meijer, Alfred Haighton, annexen, bijlagen en indices. 1977. Derde stuk: Indices op de dokumentatie met betrekking tot Zwart- en Nationaal Front en Arnold Meijer. Samengest. door G. de Roon ... [et al.]. 1979. Rijksarchief in Noord-Brabant, 's-Hertogenbosch, 1977-1979.

G.J.G. de Gier
Alfred Haighton. Financier van het fascisme
Sijthoff, Amsterdam, 142p. 1988.

naar boven

Dichtbundel:
[alleen werken van 6 of meer pagina's zijn opgenomen]

Verzen
Leidsche Uitgeversmaatschappij, [Leiden], [1926]. [22]p. Online op Delpher.

naar boven

Andere genres

Systematisch overzicht ter gelegenheid van het twintigjarig bestaan van de N.V. "De Eerste Nederlandsche Maatschappij tot verzekering van risico in loterijen" op 9 Juli 1922.
Eerste Nederlandsche Maatschappij tot Verzekering van Risico in Loterijen, Rotterdam, 1922. 45p.
Online op Delpher.

Successie. Leidsche Uitgeversmaatschappij, Leiden, 1927. Roman.

Een nieuwe komeet aan den literairen hemel. Leidsche Uitgeversmaatschappij, Leiden, [1928]. 110p. Naar aanleiding van het tijdschrift 'Nu'.

Alfred A. Haighton; Jan R.Th. Campert; Khouw Bian Tie. Willem Kloos. 1859 - 6 mei - 1929; Willem Kloos en wij; Een teruggang? [S.n.], [s.l.], [1929]. 43p.
Bevat: Willem Kloos. 1859-6 mei-1929 door Alfred A. Haighton. Willem Kloos en wij door Jan R.Th. Campert. Een teruggang? door Khouw Bian Tie.

Roode leugens over Italië of de laster van Pietro Nenni. Batteljee & terpstra, Leiden, 1931. 47p. Naar aanleiding van Zes jaren burgeroorlog in Italië door Pietro Nenni.

Waarheen voert Mussert?
Uitg. "Oisterwijk", Oisterwijk, [1937]. 266p.
Online op Delpher.

Over Jeanne Kloos-Reyneke van Stuwe. Essay. Met een woord ter begeleiding van K.J.L. Alberdingk Thijm (Lodewijk van Deyssel). "Luctor et Emergo", 's-Gravenhage, 1938. 140p.
De Nieuwe Gids bibliotheek nr. 1 . Oorspronkelijk verschenen als vervolgartikelen in De Nieuwe Gids, jubileumjaargang 1929.

Onder pseudoniem T.O. Eky.
Juda's heilig boontje?
Open brief van T.O. Eky aan Mr. G.A. Boon (oud-lid van de Tweede Kamer der Staten-Generaal.
Stichting "De Misthoorn", [s.l.], [1939]. 20p.
Online op Delpher.

Onzijdig in oorlogstijd. "Luctor et Emergo", 's-Gravenhage, [1939]. 16p.

Arnold Meijer's maskerade. De Misthoorn, Amsterdam, [1940]. 64p. Bevat "l'histoire intime" van verschillende Ned. fascistische en nationaal-socialistische organisaties vóór 1940.

Dukdalf der persoonlijkheidsidee. Lodewijk van Deyssel als wijsgeer. De Amsterdamsche Keurkamer, Amsterdam, 1941. 156p. Eerder verschenen in De Nieuwe Gids, jrg. 54, nr 10, 1939 (Lodewijk van Deyssel nummer).

naar boven

Bloemlezingen:

Poëzie van Alfred Haighton is (nog) niet in bloemlezingen aangetroffen.

naar boven

Bronnen

Afkortingen: KBr en KBDH - Koninklijke Bibliotheek Brussel resp. Den Haag; LR - Lectuur Repertorium; PCG en PCNL - Poëziecentrum Gent resp. Nederland; s.n. / s.l. / s.a. - sine nomine / loco / anno = zonder naam [van uitgeverij] / plaatsnaam / jaartal.

Portretfoto uit: G.J.G. de Gier. Alfred Haighton. Financier van het fascisme. Sijthoff, Amsterdam, 142p. 1988.
Foto Lositico-trekking uit: Alfred A. Haighton. Systematisch overzicht ter gelegenheid van het twintigjarig bestaan [etc.], 1922.
Scans omslagen: Koninklijke Bibliotheek, Den Haag.

A.A. de Jonge. 'Haighton, Coenraad Alfred Augustus (1896-1943)', in Biografisch Woordenboek van Nederland. [12-11-2013]
http://resources.huygens.knaw.nl/bwn/BWN/lemmata/bwn1/haighton
DBNL: Alfred Haighton
http://www.dbnl.org/auteurs/auteur.php?id=haig001
Geboorteakte. Stadsarchief Rotterdam, Rotterdam.
Huwelijksakte. Noord-Hollands Archief, Haarlem.
Overlijdensadvertentie. Trouw, 12-05-2003.
Overlijdenakten. Gelders Archief, Arnhem.
Lectuur-Repertorium. Deel 2. A.S.K.B., Vlaamsche Boekcentrale/Nederland's Boekhuis, Antwerpen/Tilburg, 1953.
NN. 'De "Nieuwe Gids". Groot Exodus uit de Redactie.' Het nieuws van den dag voor Nederlands-Indië, 04-08-1938.
http://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010227568:mpeg21:a0022
NN. 'Wrijving in de redactie van de "Nieuwe Gids". De Sumatra Post, 04-08-1938.
http://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010382369:mpeg21:a0072
NN. 'Dr. Alfred Haighton overleden. De Telegraaf, 20-04-1943.
http://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:110584239:mpeg21:a0088

Boeken, brieven en/of materiaal van, over en/of aan Alfred Haighton bevinden zich in:

British Library, Londen
Erfgoedbibliotheek Hendrik Conscience, Antwerpen
Koninklijke Bibliotheek, Brussel
Koninklijke Bibliotheek, Den Haag
Letterkundig Museum, Den Haag
NIOD, Amsterdam

naar boven

Deze pagina is mede mogelijk gemaakt door:

Vrienden van de Nederlandse Poëzie Encyclopedie

partners

Webdesign Revan Barlas